Harfli sudoku nedir? Kurallar ve ilk bulmaca
Harfli sudoku, dünyada wordoku adıyla da bilinen, klasik sudokunun rakamlar yerine harflerle oynanan biçimidir. Kurallar aynıdır: her satırda, her sütunda ve kalın çizgiyle ayrılmış her blokta bulmacanın harflerinden her biri tam bir kez bulunur. Harfoku bu fikre bir şey ekler: harfler rastgele seçilmez, harfleri birbirinden farklı bir Türkçe kelimeden gelir ve bulmaca doğru çözüldüğünde o kelime ızgaranın köşegeninde ortaya çıkar.
Kurallar dört maddede
- Izgaradaki her boş hücreye bulmacanın harflerinden biri yazılır. Hangi harflerin kullanılacağı klavyede gösterilir.
- Bir satırda aynı harf iki kez bulunamaz. Aynı kural sütunlar ve bloklar için de geçerlidir.
- Koyu yazılı harfler başlangıç ipuçlarıdır; değiştirilemez.
- Her bulmacanın tek bir çözümü vardır ve bu çözüme tahmin yapmadan, yalnızca mantıkla ulaşılabilir.
Rakamlı sudokuyu biliyorsan aslında harfli sudokuyu da biliyorsun. Harflerin bir sırası olmadığı için toplama ya da çıkarma gibi bir hesap yoktur; harfler yalnızca birbirinden farklı semboller gibi davranır. Fark, bulmacanın sonunda çıkan kelimededir.
Gizli kelime nereden çıkar?
Harfoku'da kelime iki köşegenden birinde, soldan sağa okunur: ya sol üstten sağ alta ya da sol alttan sağ üste. Hangisi olduğu bulmaca bitince belli olur: kelimenin harfleri turuncuya döner. Oyun sırasında köşegenler ayrıca renklendirilmez; oyuncu kelimenin iki köşegenden birinde olduğunu bilir ama hangisinde olduğunu bilmez.
Önemli bir ayrıntı: bulmaca kelime bilinmeden de tek çözümlüdür. Anagramı çözemeyen oyuncu da yalnızca satır, sütun ve blok kurallarıyla bulmacayı bitirebilir. Kelime bir ödül ve bazen bir kestirmedir, ama hiçbir zaman zorunlu değildir. Bu konuyu köşegendeki kelimeyi bulmak yazısında ayrıntılı anlattık.
4×4 bir örnek
Aşağıdaki bulmacanın harfleri O, K, U ve L. Izgara dört bloktan oluşuyor; her blok 2×2'lik bir kare.
İlk satırda O, U ve L var; eksik tek harf K. O hâlde sağ üst köşe K olmalı. Son satırda da O, K ve L var; eksik olan U, sol alt köşeye gider.
İkinci satırda L ve U var; boş kalan iki hücreye O ve K gelecek. Bu iki hücreden soldakinin sütununda (ikinci sütun) zaten U ve O var, demek ki oraya O gelemez: K yazılır, yanındaki hücre de O olur.
Üçüncü satır tamamen boştu, ama artık her sütunda üç harf yerleşmiş durumda. Her sütunun eksik harfi doğrudan bulunur: birinci sütunda K, ikincide L, üçüncüde U, dördüncüde O.
Bulmaca bitince köşegende OKUL kelimesi belirdi. Harfoku'nun öğretici bulmacası tam olarak budur. Daha büyük ızgaralarda aynı mantık sürer; yalnızca adım sayısı artar ve bazı adımlar için ek teknikler gerekir: tek aday, gizli tek ve çiftler.
Hangi boyuttan başlamalı?
Harfoku'da 4×4 öğreticiden 12×12 Usta seviyesine kadar dokuz ızgara boyutu var. Yeni başlayan biri için en iyi sıra şudur: öğreticiyi bitir, sonra 5×5 Kolay ve 6×6 Kolay ile birkaç bulmaca çöz. 6×6'da bloklar düzgün dikdörtgendir, tarama alışkanlığı kazanmak için idealdir. 5×5 ve 7×7'deki düzensiz bölgeler ilk bakışta kafa karıştırıcı gelebilir; birkaç bulmacadan sonra alışılır.