Oyna

Harfoku'da en sık çıkan harfler ve kelime kalıpları

Harfoku'daki her bulmaca, harfleri birbirinden farklı bir Türkçe kelimeden üretilir. Bu kelimeler rastgele seçilmez; TDK sözlüğünde bulunan ve harf tekrarı içermeyen kelimelerden oluşan bir havuzdan gelir. Bu yazıda o havuza sayılarla bakıyoruz: hangi harfler neredeyse her bulmacada var, hangileri nadiren çıkar ve bu bilgi oyun sırasında ne işe yarar.

Havuz ne kadar büyük?

Havuzda yaklaşık 3.300 kelime var. Kelimenin harf sayısı ızgaranın boyunu belirler: 7 harfli bir kelime 7×7 bir bulmaca demektir. Boylara göre dağılım şöyle:

En kalabalık grup 7 ve 8 harfli kelimeler. Bunun nedeni basit: Türkçede bu uzunlukta, üstelik hiçbir harfi tekrar etmeyen çok sayıda kelime bulunur. Kelime uzadıkça harf tekrarından kaçınmak zorlaşır; 12 harfli olup her harfi yalnızca bir kez kullanan kelime sayısı bu yüzden çok azdır.

En sık çıkan harfler

Bir harfin havuzdaki kelimelerin yüzde kaçında geçtiğine bakınca sıralama şöyle oluyor:

  1. A: kelimelerin yaklaşık %68'inde
  2. E: %58
  3. İ: %51
  4. R: %43
  5. K: %42
  6. L: %42
  7. T: %39
  8. M: %38
  9. N: %36
  10. O: %34

İlk üç sırada ünlüler var ve bu şaşırtıcı değil: Türkçede hemen her hecede bir ünlü bulunur. Asıl dikkat çekici olan, havuzdaki kelimelerin yaklaşık yüzde 95'inde A ya da E harflerinden en az birinin geçmesi. Yani önüne gelen bulmacanın harfleri arasında A ya da E görmemen çok nadirdir.

En nadir harfler

Listenin öbür ucunda J (kelimelerin yalnızca %2'sinde), Ğ (%5), Ç (%8), F, V ve H (her biri yaklaşık %10–11) var. J'nin az olması doğal; Türkçede J genelilkle Fransızcadan geçmiş kelimelerde görülür: JÜRİ, PROJE, MESAJ, MONTAJ gibi. Bu harflerden biri bulmacada çıktıysa, kelime havuzun küçük bir köşesinden gelmiş demektir ve bu da tahmin işini kolaylaştırır.

Ğ'nin özel bir kuralı da var: Türkçede hiçbir kelime Ğ ile başlamaz. Havuzda da Ğ ile başlayan tek bir kelime yok. Köşegendeki kelimenin ilk hücresine Ğ gelmeyeceğini bilmek, harf adaylarını azaltırken küçük ama işe yarar bir bilgi.

Ünlüler ve ünsüzler

Havuzdaki kelimelerde ortalama 2,9 ünlü var ve harflerin yaklaşık %40'ı ünlü. Bu oran kelime boyundan pek etkilenmiyor: 5 harfli bir kelimede de 10 harfli bir kelimede de ünlülerin payı aşağı yukarı aynı kalıyor. Pratkte bunun anlamı şu: 7×7 bir bulmacada harflerin genellikle 3'ü ünlü, 4'ü ünsüzdür. Harf listesinde ünlüleri ve ünsüzleri ayrı ayrı görmek, kelimenin iskeletini kafanda kurmayı kolaylaştırır.

İlginç bir ayrıntı daha: kelimelerin yarıdan fazlası hem kalın (A, I, O, U) hem ince (E, İ, Ö, Ü) ünlü içeriyor. Ünlü uyumu Türkçenin temel kurallarından biri ama birleşik kelimeler ve başka dillerden gelen kelimeler bu kuralın dışına sık sık çıkar; bu yüzden tahmin ederken ünlü uyumuna fazla güvenmemek gerekir.

Kelimeler nasıl başlıyor, nasıl bitiyor?

Havuzdaki kelimeler en çok M, K, D ve S harfleriyle başlıyor. Sonlarda ise açık ara önde olan harf K: kelimelerin altıda biri K ile bitiyor. Bunun kaynağı Türkçenin sık kullanılan ekleri: en çok görülen üç harfli sonlar -LIK / -LİK, -MEK / -MAK ve -SIZ / -SİZ. Hemen ardından meslek ya da uğraş bildiren -ACI geliyor: POSTACI, HELVACI, ÇORBACI gibi.

En uzun kelimelerde ise başka bir kalıp öne çıkıyor: 12 harfli kelimelerin çoğu "-ABİLME" ya da "-ABİLMEK" yapısında, örneğin DOĞURABİLMEK, SOĞUTABİLMEK, KOŞTURABİLME. Havuzdaki 12 harfli kelimeler arasında ÖZBEKİSTANLI, ÇOBANSÜZGECİ ve ÖKSÜZDOYURAN gibi daha sıra dışı örnekler de var.

Bu bilgiler oyunda nasıl kullanılır?

Sayıların arkasındaki not

Bu yazıdaki oranlar Harfoku'nun kelime havuzundan hesaplandı; Türkçenin genel harf sıklığıyla birebir aynı değildir. Havuzdaki her kelimede bir harf en fazla bir kez geçtiği için, örneğin A'nın bir kelimede iki kez kullanıldığı durumalr hiç sayılmaz. Havuz zaman içinde küçük değişiklikler görebilir: TDK denetiminde anlamı düzeltilen ya da çıkarılan kelimeler oluyor. Yine de genel tablo, yani sık harfler, nadir harfler ve sık sonlar, yıllar boyunca pek değişmeyecek kadar sağlam.

Bilgiyi denemenin en iyi yolu oynamak: bir sonraki bulmacada önce harf listesine bak, ünlüleri say, nadir bir harf var mı diye kontrol et. Köşegendeki kelimenin hangi kalıba uyabileceğini tahmin edip çözümün sonunda ne kadar yaklaştığını görebilirsin. Günün bulmacası bunun için iyi bir başlangıç.

← Adım adım örnek çözümZorluk seviyeleri nasıl belirleniyor? →